Kazimiera Wiktoria Szpunarowa-Fiweger


 

Ludzie pierwszych lat niepodległości Leszna

 

SZPUNAROWA - FIWEGER Kazimiera Wiktoria(1893-1970), dr nauk medycznych, literatka. Urodziła się 10 l w Warszawie, w rodzinie Wiktora i Marii z Majewskich. Oj­ciec, płk., był lekarzem kole­jowym w Ołowiannej i Czycie, od wojny rosyjsko-japońskiej do 1920 przebywającym na Syberii. Mia­ła rodzeństwo: Tadeusza, Bo­lesława i Alek­sandrę. Tade­usz walczył i zginął jako obrońca polskości Lwowa 19 l 1919; na znak żałoby po nim przywdziała na resztę życia czarne suknie. Na Syberii S.-F. spędziła dzieciństwo i mło­dość, zwiedzając wioski Kirgizów, Buriatów, Turkmenię, Ałtaj, Kaukaz. Uczyła się pry­watnie ze względu na zły stan zdrowia. Eksternistycznie ukończyła gimnazjum. Po zdaniu z wyróżnieniem matury podjęła stu­dia medyczne na Uniwersytecie w Montpellier we Francji (1912-4), które po wybuchu l wojny światowej kontynuowała w Moskwie (1914-7), uzyskując dyplom lekarza. Stu­dia w zakresie medycyny odbyła w Krako­wie w latach 1920-4, uzyskując stopień doktora 30 l 1924; tam też praktykowała w klinice uniwersyteckiej. Specjalizowała się w pediatrii i chorobach kobiecych. Wróciw­szy do rodzinnego domu na Syberii po wy­buchu rewolucji 1917, uczestniczyła w przy­gotowywaniu spotkań i uroczystości patrio­tycznych dla Polaków. Opiekowała się w ochronce osieroconymi dziećmi polskimi, a potem rekonwalescentami V Dywizji Strzel­ców Polskich na Syberii, tworzącej się od 1918 najpierw w Bogurusłaniu, a później Nowomikołajewsku pod wodzą płk. W. Czumy. Wobec zwycięstw wojsk bolszewickich powzięła wraz z rodziną decyzję o powro­cie do Polski. Przez Mandżurię, Władywostok, Nagasaki, Singapur, Cejlon, Zatokę Perską Morze Śródziemne, Gibraltar, Lon­dyn, przybyła w 1920 do Gdańska. Przez Warszawę dotarła do Rzeszowa. W Lesz­nie znalazła się we wrześniu 1924, prakty­kę lekarską podjęła 20 IX 1924. Była leka­rzem szkolnym w Seminarium Nauczyciel­skim Żeńskim, Gimnazjum Żeńskim i szko­le ćwiczeń, pracowała też na kolei. Miała nowoczesne podejście do spraw higieny. Działała w Lidze Obrony Powietrznej Pol­ski, w harcerstwie i Polskim Czerwonym Krzyżu. W „Rodzinie Wojskowej" garnizo­nu leszczyńskiego prowadziła wykłady z zakresu higieny matki i dziecka. Wygłaszała je także w Towarzystwie Sokolic, w Druży­nie Harcerskiej Żeńskiej, oraz publicznie. W lipcu 1939 przeniosła się do Brześcia, w którym mieszkała jej rodzina i tam przeżyła wojnę. Pomagała rannym akowcom, broniła Polaków przed wywozem na roboty do Niemiec, ukrywała dzieci żydowskie. Pomo­gła w ucieczce z Brześcia Marii Rodziewiczównie. Po wojnie została w Brześciu. W 1950 aresztowana przez Rosjan, katowa­na, przeszła przez więzienia w Brześciu, Orszy, Moskwie (Łubianka, Butryki), Kaza­niu. Miała wybite zęby i połamane żebra. Przebywała w szpitalu psychiatrycznym. Zawarta wtedy przyjaźń z prawosławną za­konnicą Walerią Makajewą pomogła jej przeżyć. W 1955 powróciła do Brześcia, a w czerwcu 1957 przyjechała wraz z mężem do polskiej Wisły. Tam leczyła miejscowych, żyła w biedzie, z emerytury. Chciała wraz z mężem osiąść na powrót w Lesznie. Przy­byli tu w czerwcu 1957, ale nie znaleźli ani mieszkania, ani życzliwości u władz, toteż wrócili do Wisły. Od najmłodszych lat S.- F. tworzyła opowiadania i utwory poetyckie, opisując piękno poznanych krain, przyro­dy, wrażenia z podróży, których wiele od­była z rodziną po Syberii i Kaukazie. Zwie­dziła też Genewę, Wiedeń, Budapeszt, Wenecję. Wydała zbiory poetyckie: Na oj­czystej niwie (1936), Pod rosyjskim i obcym niebem (1936), Rozmowy z ziemią (1937). Jej wiersze znalazły się w organie Związku Sybiraków, kwartalniku „Sybirak" (1939 nr 1), podobnie jak wspomnienia prozą z Sy­berii. Pisała opowiadania, drobne utwory sceniczne np. Świt, Wczoraj i dziś (przed­stawienie 1933 w Lesznie), piosenki dla harcerzy i młodzieży szkolnej. Była autor­ką słów do kompozycji F. Nowowiejskiego Ballada o Gdańsku. Utwory jej mają często patriotyczny i religijny charakter. Jej pasją była literatura i sztuka, przede wszystkim muzyka. Zmarła 21 IV 1970 w Wiśle, spo­czywa na tamtejszym cmentarzu katolickim. Związek małżeński z Julianem Szpunarem zawarła 4 IX 1919 w Nowomikołajewsku. Dzieci nie miała.

Jarosinska M., Rzeszów na przełomie XIX i XX wieku w „Pamiętniku" Juliana Szpunara, w: Z przeszłości Rze­szowa, Rzeszów 1997 t.II s.37-56; Karpiński B., Rozwój kulturalno-oświatowym.Lesznaod 1920-1930 roku, 10-ciolecie Leszna 17 11920 -17 l 1930, Leszno 1930 s.14-8; Świderski B., Ilustrowany opis Leszna i ziemi lesz­czyńskiej, Leszno 1928; MBPL Kałuża P., „Moje wspo­mnienia o Szpunarach", 1991 r. msps.; - APL Starostwo pow. leszczyńskiego. Sprawy sanitarne. Personel lekar­ski i pomocniczy 1912-31 sygn. 531 k. 295.

Janina Małgorzata Halec

Źródło; Przyjaciel Ludu nr 1 2002

POWRÓT