ze starej encyklopedii

W roku 1847 ukazała się w Lesznie nakładem i drukiem Ernesta Gunthera „Mała Encyklopedia Polska". Autor tej encyklopedii określony jest inicjałami  "S.P.". Wydanie obejmowało dwa tomy: tom I  z hasłami od A do K i tom II od L do Z. Cenzorem wydawnictwa był Czarnecki. Wśród wielu haseł w encyklopedii, znajdują się także hasła opisujące niektóre miasta ziemi leszczyńskiej. W poniższy sposób autor scharakteryzował miasto Leszno (pisownia oryginalna)

Leszno (po niemiecku Lissa, a raczej Polnisch-Lissa dla rozróżnienia od Deutsch-Lissa w Szląsku). Miasto w księstwie poznańskim, w powiecie wschowskim, o dwie mile na wschód od Wschowy, a jednocześnie na południe od Poznania; ma jeszcze ostatki dawnych wałów i rowów i dość dobrze jest budowane. Jest tu 800 domów i 8500 mieszkańców, z których blisko połowę Żydzi stanowią; wszyscy języka niemieckiego. Są w Lesznie dwa kościoły protestanckie, jeden katolicki, synagoga, kilka fabryk i wiele koło miasta wiatraków. Założona od niejakiego czasu drukarnia Gunthera, rozmaite dzieła polskie, i kilka pism peryodycznych w temże języku wydaje.Stojący od północnej strony miasta pałac, wystawiony został od Leszczyńskich w pierwszej połowie ośmnastego stulecia. Ta sławna w dziejach polskich rodzina, gdy szkole miejskiej pierwszy dala początek, gimnazyum lesznowskie odtąd leszczyńskiem przezwane zostało.Po Leszczyńskich przeszło miasto Leszno w posiadłość książąt Sulkowskich.Wreszcie Leszno, jak wiele innych miast, rozmaitych w dziejach doznało kolei. Założone w szesnastym wieku od przechodzących do Polski Hussytów i innych Protestantów, Niemców; tychże przemysłem wzniosło się w krótkim czasie, i w połowie siedemnastego wieku uczęszczane już posiadało szkoły. Atoli w wojnie szwedzkiej Karola Gustawa roku 1656 gdy dla wiary protestanckiej mieszkańce bardziej Szwedom sprzyjali; Leszno od Polaków spalonem zostało. Wznowiła się podobna klęska w wojnie Karola XII., gdy kolejno zszwedzkich do saskich lub rossyjskich rąk przechodząc, 1707., od rossyjskiego pułkownika Schulz złupione i spalone, do tego stopnia zniszczało, że jeden tylko młyn pozostał.

 

POWRÓT