dr Jan Metzig - przyjaciel polaków

 


Urodził się 20 maja 1804 roku w Skwierzynie miasto to położone wówczas było na granicy brandenburskiej. Zamieszkiwali je Polacy i Niemcy. Rodzina Metzigów osiadła tam dawno a bliscy ich krewni zamieszkiwali na Dolnym Śląsku i Ziemi Lubuskiej. Ojciec był przez pewien czas burmistrzem w Trzcielu a później sędzią i adwokatem w Międzyrzeczu. Młody Jan  Metzig mając lat 12 uczestniczył w uroczystym przyjęciu na granicy udającego się do Poznania Antoniego Radziwiłła  ówczesnego namiestnika królewskiego. Przebywanie z dziećmi polskimi i słuchanie opowiadań o szlacheckiej Polsce, to pierwsze zbliżenia do jego przyszłej Ojczyzny. Z pomocą dziadka, po wczesnej śmierci ojca, kształcił się w gimnazjum w Joachimstalu, które ukończył w 1822 roku. Następnie pobierał naukę w Wojskowym Instytucie Medycyny w Berlinie, który skończył obroną dysertacji doktorskiej, uzyskując stopień naukowy doktora. Został lekarzem wojskowym najpierw w Berlinie, później krótko w Poznaniu i Strzałkowie nad granicą Kongresówki.

 W 1831 roku przybył wraz z żoną do Leszna i objął stanowisko lekarza wojskowego w miejscowym batalionie. Żona, Emilia Barbara Schafer, była cioteczną siostrą Fryderyka Chopina. Matka jej Tekla Dorota Krzyżanowska była siostrą Justyny Krzyżanowskiej, matki Fryderyka Chopina.

Powrót Jana Metziga po studiach wojskowych do rodzinnej ziemi poznańskiej, obcowanie z Polakami i zawarcie związku małżeńskiego z Polką rozbudziły ponownie jego zainteresowania sprawami polskimi.

Rodzina Krzyżanowskich i trzej bracia Krzyżanowscy także sprawie polskiej służyli. Stanisław — ojciec — generał wojsk Stanów Zjednoczonych. Bogumił i Bonawentura — wszyscy służyli pod Napoleonem I.

Doświadczenia medyczne, obserwacja stanu zdrowia  żołnierzy pozwalają w 1837 roku wydać pracę projektującą zmiany w umundurowaniu wojskowym. Praktyczne wprowadzenie tych zmian przyniosło młodemu, 33-letniemu lekarzowi wojskowemu rozgłos i uznanie w   wielu   ówczesnych armiach państw europejskich. Aktywna obserwacja przebiegu wydarzeń Wiosny Ludów w 1848 roku w Wielkopolsce, a także losów Polaków, utwierdziły dr Jana Metziga w jego polonofilskich poglądach. Różne projekty powstania Polski i jego kontakty z Polakami w trakcie organizowania i działania Ligi Polskiej założonej w 1849 roku w Kórniku stały się głównym nurtem życia młodego lekarza. Jan Metzig reprezentował w Lidze Polskiej starozamieszkałych Niemców.

 Jego osobowość, to szlachetny charakter, prawość i uczciwość. Ogromna wiedza medyczna, a przede wszystkim zainteresowanie  losem Polaków i naszymi dziejami historycznymi. Taki opis sylwetki przedstawiał S. Gołębiowski w „Wielkopolanach XIX wieku". Troska o zdrowie i pomoc biedocie miejskiej i wiejskiej to dalsze cechy jego osobowości.

Politycznie reprezentował poglądy demokraty burżuazyjnego, lecz solidaryzował się z rewolucyjnymi ruchami ówczesnej Europy. Utrzymywał ścisłe kontakty z wieloma wy-

bitnymi Wielkopolanami, a wśród nich z Karolem Libeltem, Karolem Marcinkowskim, Gustawem Potworowskim, Augustem Cieszkowskim i wieloma innymi. Dowodami przyjaźni z Polakami są pamiątki:  podarowany mu przez Karola Marcinkowskiego olejny portret z jego dedykacją czy też ofiarowany przez społeczność miasta Gniezna srebrny

puchar z wygrafowanym napisem „Stałemu przyjacielowi Polaków — doktorowi Janowi Metzigowi — Polacy grodu Lecha". Dziś puchar ten stanowi własność rodziny w Poznaniu.

W 1848 roku podjął Metzig prywatną praktykę lekarską. Propozycje awansu i przeniesienia na lekarza pułkowego do Głogowa były motywacjami słabszymi od postawy publicystycznej w obronie interesów Polski i praw jego narodu.

Jego wystąpienia po 1848 roku podejmowały problematykę współżycia Polaków z Niemcami, projekty utworzenia sejmiku prowincjonalnego dla opracowania konstytucji Wielkopolski. Wystąpienia jego dotyczyły także obrony powstańców kosynierów. Dobre współżycie było celem powołanego w 1848 roku Ojczystego Związku dla Wielkiego Księstwa Poznańskiego. Władze pruskie organizację tę rozwiązały.

W roku 1849 został wybrany radnym miasta Leszna. Propolska działalność naraziła go na szykany, które zakończyły się wybiciem szyb w domu, zdemolowaniem mieszkania i chybionym strzałem. Kulę tę przechowywał Metzig do końca swojego życia. Zdemolowany dom, przez sześć tygodni stał nieremontowany.

Działalność   polityczna doktora Metziga na rzecz Polaków stała się powodem wysunięcia jego kandydatury na posła do parlamentu pruskiego lecz dopiero w 1863 roku wygrał wybory w okręgu wschowsko-krobskim.

Dorobek  publicystyczny doktora Jana Metziga obejmował około czterdziestu ośmiu broszur, artykułów i innych  memoriałów. Wszystkie one podejmowały problemy odzyskania przez Polskę niepodległości.

"Każdemu co się należy. Właściwa odpowiedź w kwestii polskiej, na wielkie pytanie czasu" to opracowane credo poglądów Jana Metziga wydane w 1856 roku w  Hamburgu. W tej pozycji autor domaga się m.in. otwarcia Uniwersytetu w Poznaniu lub otwarcia Uniwersytetu Słowiańskiego w Lesznie, wracając do tradycji Jana Amosa Komeńskiego.

Niepowodzenia, jakie spotkały jego idee, cisza w sprawie składanych memoriałów sprawiły,  że złożył mandat poselski i zajął się sprawą podniesienia kulturalnego i gospodarczego Polaków w myśl pozytywistycznych haseł "pracy od podstaw".                        Wielki przyjaciel Polaków zmarł w 1868 roku. W 1920 roku jeden z placów Leszna  nazwano jego imieniem. Nie ulega wątpliwości jak pisał A. Rogalski. że w galerii pionierów przyjaźni niemiecko-polskiej postać doktora Jana Metziga zajmuje ważne miejsca, i że jest on jednym z wykwitów idei Rewolucji Francuskiej oraz dążeń demokratycznych pierwszej połowy wieku dziewiętnastego.

DR ALOJZY KONIOR

POWRÓT