Bronisław Świderski


   Jednym z najbardziej znanych mieszkańców Leszna w pierwszej połowie bieżącego stulecia ( XX w. – przp. red. ) był Bronisław Świderski, doktor medycyny, społecznik i regionalista. Urodził się 25 listopada 1873 roku w Jarocinie, był synem Rocha i Pelagii z Woźnickich. Ojciec jak czytamy w ocalałym życiorysie skreślonym ręką dr Świderskiego – pracował jako „nauczyciel głuchoniemych i szkoły powszechnej ”. Średnie wykształcenie zdobył Bronisław w Ostrowie Wielkopolskim, kończąc w 1895 r. tamtejsze gimnazjum. Studiował medycynę na uniwersytetach w Berlinie, Strasburgu, Wrocławiu, Heidelbergu Giessen. Skończył studia w 1899 r., zdając egzamin państwowy na uniwersytecie heidelberskim, a w lutym 1900 r. doktoryzował się w tejże uczelni. W tym samym roku przybył do Leszna, gdzie zamieszkał i prowadził praktykę lekarską. Ożenił się z Julią z Kowalików; miał z nią czworo dzieci; Bronisława, Irenę, Janinę i Eugeniusza.

   Od początku pobytu w Lesznie prowadził dr Świderski ożywioną działalność społeczną. W 1900 r. został sekretarzem Towarzystwa Naukowej Pomocy im. Karola Marcinkowskiego. Celem Towarzystwa założonego w Poznaniu w 1841 r. było wyszukiwanie zdolnej a niezamożnej młodzieży i udzielanie jej pomocy w zdobyciu wykształcenia. Z czasem powstały komitety powiatowe Towarzystwa w różnych miastach Wielkiego Księstwa Poznańskiego, w tym także w Lesznie.

   Bronisław Świderski działał również w Towarzystwie Przemysłowym w Lesznie, istniejącym tu od 1892 r. Intencją założycieli Towarzystwa było, podobnie jak w innych miastach, ożywienie handlu, przemysłu i rzemiosła oraz podnoszenie oświaty i kultury narodowej. Były także inne motywy, mianowicie posiadanie organizacji czysto polskiej. Z zachowanych w Muzeum Okręgowym w Lesznie dokumentów wynika, że dr Świderski został członkiem Towarzystwa krótko po przybyciu do tego miasta; w każdym razie aktywnie uczestniczył w jego życiu już w 1903 r. Był także autorem artykułu pl. „Praca narodowa i Towarzystwo Przemysłowców Polskich w przedwojennym Lesznie”, drukowanego w Głosie Leszczyńskim w 1937 r. w osobnej odbitce.

   Grupa leszczyńskich działaczy wraz z Bronisławem Świderskim założyła także Towarzystwo Katolickich Robotników. Powstało ono w 1903 r. Towarzystwem interesowała się  bardzo, szczególnie w początkowym okresie jego istnienia, policja pruska.

   Na początku XX w. powstał w Lesznie ogród zoologiczny. Jako datę powstania przyjmuje się rok 1903, kiedy to ówczesny przewodniczący Towarzystwa Upiększania Miasta ( założonego w 1839 r. ) Bronisław Świderski zapoczątkował w swoim ogrodzie małą hodowlę zwierząt, ofiarowanych mu przez znajomych i przyjaciół. Stąd zrodził się pomysł utworzenia zwierzyńca otwartego dla zwiedzających. Patronowało mu wspomniane już Towarzystwo Upiększania Miasta, zaś od roku 1933 – Towarzystwo Przyjaciół Zwierzyńca. Jego prezesem został dr Świderski, główny inicjator zwierzyńca, wspierający także finansowo to przedsięwzięcie.

   W kwestionariuszu osobowym Bronisława Świderskiego, zachowanym (wraz z życiorysem) w Państwowym Archiwum w Lesznie, zanotowano informację o udziale doktora w ratowaniu ordynacji rydzyńskiej przed niebezpieczeństwem jej utraty. Rząd zaborczy zmierzał do przepisania tytułu własności dóbr ordynacji na skarb pruski i dokonał tego w początkach XX wieku mimo głosów protestu polskiego społeczeństwa.

   Walka o utrzymanie zagrożonego bytu narodowego Polaków toczyła się na wielu frontach. Jedną z form oporu przeciw germanizacji były zabiegi o utrzymanie polskiego stanu posiadania. W 1912 r. założono w Lesznie instytucję pod nazwą Bank Ludowy. Do spółki przyjęto ogółem 35 członków założycieli, wśród których był dr Świderski.

   Poza działalnością legalną dr Świderski uczestniczył także w tajnym życiu niepodległościowym. We wspomnianym już życiorysie zaznaczył, że w 1900 r. należał do trzyosobowego zespołu założycieli tajnej organizacji zajmującej się kolportażem krakowskiego „Polaka”. Dzięki staraniom zespołu rozchodziło się w powiecie leszczyńskim około 500 egzemplarzy tego nielegalnego pisma.

   W październiku 1918 r. powstał w Lesznie Tajny Komitet Narodowy złożony z pięciu osób. Do Komitetu należał również dr Świderski. Odbywały się potajemne zebrania w prywatnych mieszkaniach członków. Próbowano nawiązać łączność z Poznaniem. Te i inne przejawy aktywności polityczno-społecznej polskich mieszkańców Leszna w przełomowym roku 1918 budziły niepokój wśród Niemców. W styczniu 1919 r. nastąpiły aresztowania najbardziej czynnych obywateli, wśród nich znalazł się Bronisław Świderski. Aresztowanych więziono w leszczyńskim ratuszu, następnie w więzieniu w Głogowie oraz obozach w Zgorzelcu i Żaganiu.

    Po zwolnieniu w sierpniu 1919 r. dr Świderski nie zaprzestał działalności społeczno-politycznej. Przystąpił do tajnego komitetu przygotowującego miasto do przejęcia go przez Polaków, a w dniu 17 stycznia 1920 r. witał uroczyście wkraczające do Leszna polskie wojsko.

   Lata międzywojenne były w życiu dr Świderskiego okresem bardzo twórczym mimo osobistej tragedii, jaką była niewątpliwie śmierć 13-letniej córki Janiny. Po przejściu Leszna pod panowanie polskie podjęto inicjatywę wykupienia drukarni z rąk Adolfa Schmaedicke. Transakcji dokonało dziesięciu obywateli; był wśród nich dr Świderki. 30 stycznia 1920 r. powstała Drukarnia Leszczyńska, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, gdzie drukowano odtąd polskie pisma.

    Bronisław Świderski miał również pewien dorobek piśmienniczy i publicystyczny. W 1928 r. ukazała się książka jego autorstwa pt. „Ilustrowany opis Leszna i ziemi leszczyńskiej”. Wyszła nakładem księgarni Adama Krajewicza w Lesznie. Monografia ta służy do dziś regionalistom i historykom zasobem wiadomości o dawnym Lesznie. Są one tym cenniejsze, że część z nich oparł autor na własnych obserwacjach i przeżyciach.

   W obronie przyrody, kultury i zdrowia mieszkańców wystąpił dr Świderski w 1931 r. na łamach „Głosu Leszczyńskiego”, wyrażając ubolewanie a nawet oburzenie z powodu ścięcia grupy drzew na Placu Zamkowym (obecnie plac Tadeusza Kościuszki)

   Rok 1932 przyniósł Lesznu osiągnięcie kulturalne – czasopismo pod nazwą  „Ziemia Leszczyńska” Redaktor Sylwester Machnikowski, opisując w jednym z zeszytów w 1938 r. trudności, z jakimi borykali się jego założyciele, wymienił jednocześnie tych obywateli, którzy śpieszyli czasopismu z pomocą materialną i finansową. W ich gronie znajdował się dr Świderski. To jednak nie wszystko. Bronisław Świderski przysłużył się czasopismu artykułami, które tam publikował. Warto tu przypomnieć obszerny artykuł z 1934/35 r. pt. „Kilka uwag o wodociągach starego Leszna”. Zawiera on wiele ciekawych wiadomości i świadczy o żywym zainteresowaniu autora dawnym i współczesnym mu Lesznem.

   Spod pióra dr Świderskiego wyszło w 1935 r. czcionkami Drukarni Leszczyńskiej, opracowanie o Janie Jonstonie, lekarzu, przyrodniku i filozofie siedemnastowiecznego Leszna. Przedstawiając bogate życie uczonego oraz jego szeroką wiedzę i niepospolitą umysłowość, autor ukazał także jego zainteresowania medycyną.

   Był Bronisław Świderski cenionym i znanym na okolicę lekarzem. Pomagał siostrom elżbietankom w przezwyciężaniu sprzeciwu władz pruskich podczas zakładania lecznicy przy ul. Osieckiej (obecnie Niepodległości). W czasie pierwszej wojny światowej, sprawował funkcję naczelnego lekarza Niemieckiego Czerwonego Krzyża w Lesznie. Po oswobodzeniu Polski był blisko dwa lata lekarzem powiatowym i dziesięć lat przewodniczącym Polskiego Czerwonego Krzyża. Piastował funkcję dyrektora szpitala sióstr elżbietanek pod wezwaniem św. Józefa (przed i po pierwszej wojnie światowej) oraz naczelnego lekarza Ubezpieczalni Społecznej w Lesznie.

   Z punktu widzenia lekarza i społecznika potraktował dr Świderski zagadnienie uzdrowisk w powiecie leszczyńskim, drukując w „Ziemi Leszczyńskiej” w 1937 r. artykuł pod takim właśnie tytułem. Omówił w nim lecznicze właściwości borowin w ogóle oraz „zdrojownictwo” na ziemiach polskich. Wiele uwagi poświęcił „błotu osieczyńskiemu” czyli borowinie spod Siecznej, przypominając, że polecali ją już dawni lekarze z dr. Metzigiem włącznie. W tymże artykule autor opisał obszernie warunki klimatyczne regionu i urodę jego krajobrazu, wymieniając najpiękniejsze zakątki i miejscowości. Trzeba tu przypomnieć, że dr Świderski był prezesem Towarzystwa Krajoznawczego i Turystycznego na powiat leszczyński.

   Nieobce były Świderskiemu problemy społeczne Leszna. Działając w komitecie do walki z bezrobociem, próbował złagodzić tę plagę okresu międzywojennego. Występował publicznie w tej sprawie, postulował budowę kolonii domków dla bezrobotnych, wskazywał na spustoszenia moralne i fizyczne, jakiemu poddani są ludzie pozbawieni pracy. Oczywiście działania te nie zmieniły sytuacji, niemniej świadczą o dostrzeganiu wagi problemu.

   Wielostronność zainteresowań dr Świderskiego zadziwia. W 1939 r. wyszła z Drukarni Leszczyńskiej książka pt. ”Poeci ziemi leszczyńskiej. Fragmenty dorobku.” Nakładcą i wydawcą był dr Świderski, który dedykował książkę prof. dr Stanisławowi Helsztyńskiemu w uznaniu zasług dla Wielkopolski.

   Stosunkowo mało znany jest fakt, że dr Świderski był rzeczywistym członkiem Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Towarzystwo to zrzesza pracowników wszystkich dziedzin nauki. Dr Świderski należał do niego wiele lat, w każdym razie już przed rokiem 1917 aż do śmierci.

   We wrześniu 1939 r. Bronisław Świderski był już poważnie chory. Zmarł 1 stycznia 1941 roku. Pochowany na starym cmentarzu w Lesznie, po jego likwidacji ekshumowany, spoczywa obecnie w głównej alei cmentarza rzymsko-katolickiego przy ul. Kąkolewskiej, we wspólnym grobie Świderskich i Christmanów.

Dr Anna Żalik

 

POWRÓT