skrót wydarzeń historycznych XIX i XX w. 

Leszno w XX wiek weszło jako siedziba władz powiatu utworzonego w 1887 roku zarządzeniem pruskiego ministra spraw wewnętrznych Puttkamera z dnia 11 lutego 1886 roku. Miało ono na celu wzmocnić procesy germanizacyjne, poprzez przeciwdziałanie rozwojowi elementu polskiego na terenach, gdzie przeważała ludność polska.

Niezależnie od pobudek tej decyzji, miasto świetnie nadawało się do pełnienia roli ośrodka władzy terenowej, z uwagi na położenie i bogatą, jak na owe czasy, infrastrukturę. Istotne dla miasta zmiany cywilizacyjne zapoczątkowało otwarcie w 1835 roku szosy z Poznania do Wrocławia. W dwadzieścia lat później, na tej samej trasie uruchomiono linię kolejową. Dla gospodarczego rozwoju miasta fakt ten miał decydujące znaczenie, ponieważ kolej umożliwiała stałe, szybkie i tanie dostawy węgla jako paliwa do maszyn parowych a to zapewniało nieprzerwaną działalność gazowni, młyna i oczyszczalni spirytusu. Już jako miasto powiatowe, Leszno otrzymało wodociągi i rozpoczęło kanalizowanie budynków mieszkalnych a ukoronowaniem uprzemysłowienia było uruchomienie w 1908 roku elektrowni miejskiej.

Po utworzeniu w 1871 roku Cesarstwa, Niemcy ogarnął powszechny ruch budowlany, trwający aż do I wojny światowej. Z tego czasu pochodzą kamienice tworzące zabudowę centrum miasta i stylowe wille na jego ówczesnych obrzeżach. W celu pozyskania nowych terenów zlikwidowano ostatnią bramę miejską i pozostałości obwałowań a na ich miejscu powstały szerokie trakty spacerowo-komunikacyjne zwane promenadami

Od lat 70-tych XIX wieku wzmagał się nacisk germanizacyjny wobec ludności polskiej. Polacy w Lesznie i całej Wielkopolsce toczyli wojnę o język i poszanowanie prawa do polskości. Pielęgnowanie tradycji niepodległościowych postawiły sobie za cel  towarzystwa polskie takie jak; Towarzystwo Przemysłowców, Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, Towarzystwo Czytelni Ludowych, Towarzystwo Śpiewacze i inne.

Radykalna zmiana sytuacji politycznej nastąpiła po I wojnie światowej. 11 listopada 1918 roku na terenach byłego zaboru austriackiego i rosyjskiego powstała II Rzeczypospolita a 12 grudnia wybuchło Powstanie Wielkopolskie, mające wyzwolić tę część Polski spod panowania Prus. Leszno nie zostało objęte walkami, gdyż ludność polska stanowiła wówczas mniejszość, znacząco przetrzebioną prewencyjnymi aresztowaniami, a stacjonujący w mieście silny garnizon wojskowy wręcz uniemożliwiał podejmowanie akcji zbrojnych. Mimo to wielu patriotów wzięło udział w powstaniu, walcząc w okolicach miasta. Do granic Odrodzonej Polski Leszno wróciło na mocy traktatu wersalskiego z 1919 roku. W dniu 17 stycznia 1920 roku wkroczyły na leszczyński rynek pierwsze polskie oddziały wojskowe. Następnego dnia dokonano uroczystego przejęcia miasta przez władze polskie.

W okresie międzywojennym, pomimo ogólnego kryzysu gospodarczego, sytuacja ekonomiczna Leszna była stosunkowo dobra. Pełną parą pracował młyn, „Akwawit” i Fabryka Pomp oraz nowopowstała fabryka cukierków „Kanold” i spółka „Linum”, przerabiająca słomę lnianą i konopną. Znaczenie przygranicznego Leszna dla młodej państwowości polskiej podkreślały częste wizyty ówczesnych dostojników państwowych, wizytujących miejscowy garnizon wojskowy. Miasto zachowało też pozycję centrum edukacyjnego i kulturalnego południowo-zachodniej Wielkopolski, dzięki aktywnej działalności nauczycieli gimnazjalnych. Ich liczne publikacje w lokalnej prasie, prelekcje i wykłady dobrze służyły mieszkańcom Leszna i najbliższych okolic. Niestety, swoje zaangażowanie w życie społeczne regionu, przypłacili życiem, stając w pierwszym szeregu pomordowanych w latach okupacji hitlerowskiej.

W dniu 1 września 1939 roku Leszno znalazło się na pierwszej linii działań wojennych. Po kilkudniowych walkach w obronie pogranicza, w dniu 4 września wojska niemieckie wkroczyły do miasta. Eksterminacja ludności polskiej rozpoczęła się od masowych aresztowań osób znaczących w mieście, przedstawicieli różnych warstw społecznych. Egzekucje więźniów w okolicznych lasach trwały przez cały czas okupacji hitlerowskiej. Wielu leszczynian trafiło do obozów koncentracyjnych, obozów pracy przymusowej lub zostało wysiedlonych do Generalnego Gubernatorstwa. Na ich miejscu osiedlano osadników narodowości niemieckiej. Zbrodnie i prześladowania wzmogły czynny opór grup konspiracyjnych, organizowanych przez byłych żołnierzy zawodowych i nauczycieli oraz działaczy harcerskich. Jak w całej okupowanej Polsce, znaczna część młodzieży objęta była tajnym nauczaniem szkolnym. W okresie okupacji rozwijało się też podziemne życie religijne. Jedyny dostępny dla Polaków kościół rzymsko-katolicki oddalony był od miasta kilkanaście kilometrów.

Okupacyjny koszmar dla mieszkańców miasta skończył się 31 stycznia 1945 roku. Leszno stało się na powrót miastem powiatowym w województwie poznańskim. Wróciło do roli lokalnego ośrodka przemysłu, handlu i szkolnictwa. Znacząca zmiana w życiu miasta nastąpiła w 1975 roku, kiedy w wyniku reformy administracyjnej stało się stolicą województwa leszczyńskiego. Centralne Dożynki z powodzeniem zorganizowane w Lesznie w 1977 roku zaowocowały licznymi, korzystnymi dla miasta inwestycjami. Jednocześnie utrwaliły zasłużony obraz miasta gospodarnego i dobrze zorganizowanego.

Podstawa opracowania;  Zdzisław Moliński "Przewodnik po Lesznie i okolicy" Leszno 1999 Dom Wydawniczy "OFICYNA" Kraków

POWRÓT